5 marca 1953 umiera Józef Stalin. W wyniku zmian w kierownictwie Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego rozpoczyna się proces przemian w ZSRR i krajach bloku wschodniego.

   W Berlinie i innych miastach NRD wybucha, w czerwcu 1953, krwawo tłumione powstanie, w Pilźnie wychodzi na ulice kilkanaście tysięcy robotników, dochodzi do starć z wojskiem i milicją. Na Węgrzech, gdzie system represji był jednym z najbardziej brutalnych, premierem zostaje liberalny komunista Imre Nagy. Więźniowie polityczni wychodzą na wolność, zmniejsza się tempo kolektywizacji rolnictwa, w 1955 znowu dochodzą do głosu przeciwnicy reform i Nagy zostaje usunięty ze stanowiska i partii.

   Na przebieg wydarzeń i nastrojów w Polsce duży wpływ ma ujawnienie tajemnic UB na falach Radia Wolna Europa przez zbiegłego na Zachód Józefa Światło - wysokiego funkcjonariusza bezpieki. W grudniu 1953 rozwiązane zostaje Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. Władysław Gomułka, działacz komunistyczny, oskarżony wcześniej o odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne, jest zwolniony z aresztu.

   14 lutego 1956 na XX Zjeździe KPZR w Moskwie Nikita Chruszczow w tajnym referacie krytykuje stalinowskie metody rządów. 12 marca umiera stalinowski przywódca PZPR - Bolesław Bierut, jego miejsce zajmuje Edward Ochab.     

   Wszystkie te wydarzenia rozbudziły w społeczeństwach Polski i Węgier nadzieje na poprawę warunków bytowych, demokratyzację i większą niezależność narodową.